Hội Nông dân Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng thực hiện xây dựng Mô hình “Thu gom, xử lý rác rau, hoa làm phân bón hữu cơ sinh học” tại vùng nông nghiệp trọng điểm, đã mang lại hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.
Hội Nông dân Đà Lạt đã triển khai một trong những mô hình ủ phân hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp đầu tiên tại khu vực sản xuất nông nghiệp tập trung ở Phường 9, thành phố Đà Lạt với diện tích 3.000 m2. Trong đó, hộ nông dân chuyên canh trồng dâu tây chất lượng cao đã hơn 5 năm qua, hàng tháng cắt bỏ hàng trăm ký lá dâu dồn vào một góc vườn để tự hủy.
Một mô hình thu gom phụ phẩm của cây trồng ủ thành phân hữu cơ của thành phố Đà Lạt
Đến gần nửa năm sau đó, hộ nông dân sẽ thu về một khối lượng phân xanh không nhỏ, nhưng thực chất hàm lượng dinh dưỡng cho cây trồng rất ít, trong khi đó mầm bệnh hại cây trồng chưa triệt tiêu hết, môi trường xung quanh vẫn ảnh hưởng.
Để xử lý tình trạng trên, hộ nông dân thu gom các phụ phẩm khác từ cây dâu trong vườn, chất lại tại một địa điểm phù hợp bên khu vườn để ủ với chế phẩm vi sinh và mật rỉ đường, dự kiến trong 75 ngày tiếp theo sẽ hoại mục trở thành phân hữu cơ sử dụng tại chỗ cho vườn cây.
Tương tự, đối với diện tích 2.000 m2 trồng cây hoa cúc của một hộ nông dân ở Phường 8, Hội Nông dân TP Đà Lạt đã chọn một địa điểm đảm bảo an toàn môi trường để tập kết toàn bộ khối lượng gốc, thân, lá, hoa thải ra sau thu hoạch ủ thành phân hữu cơ. Ước tính trung bình thời vụ khoảng 3 tháng, khối lượng phụ phẩm trên diện tích 2.000 m2 này thu gom khoảng 3 m3 phủ bạt, ủ với mật rỉ đường trong 90 ngày thành phân hữu cơ.
Ngoài ra, Hội Nông dân TP Đà Lạt cũng triển khai mô hình tại khu vực An Sơn, Phường 4 với diện tích 3.000 m2, mô hình luân canh các loại rau ngoài trời, mỗi lứa rau 3 tháng thu gom tổng khối lượng phụ phẩm khoảng 1.500 kg, đạt tỷ lệ gần 100% xử lý thành phân hữu cơ…
Hội Nông dân TP Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng cho hay, quy trình thu gom phụ phẩm nông nghiệp ủ thành phân hữu cơ trên địa bàn dựa theo tài liệu của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam triển khai “Dự án Tuyên truyền, vận động nông dân xử lý rác thải tại Việt Nam, góp phần vào nỗ lực giảm phát thải nhà kính của cộng đồng quốc tế”.
Sau khi thực hiện, từ tháng 4 đến tháng 7/2024, Hội Nông dân các xã, phường, TP Đà Lạt đã hướng dẫn 73/135 nông hộ, mỗi nông hộ thu gom phụ phẩm cây trồng trên diện tích từ 1.000 m2 đến 3.000 m2 để ủ thành phân hữu cơ. Còn lại 62 nông hộ được chọn tiếp tục xây dựng mô hình hoàn thành từ nay đến cuối năm 2024.
Mục tiêu đến hết năm 2024, tổ chức Hội Nông dân thành phố và phường, xã xử lý tại chỗ khoảng 65 tấn rác thải nông nghiệp hữu cơ, tương ứng giảm hơn 30% lượng phân bón hóa học sử dụng hàng năm của 135 nông hộ thực hành mô hình. Đặc biệt, tại mỗi mô hình triển khai, tổ chức Hội Nông dân thành phố và các phường, xã mời 5 hội viên, nông dân tham gia trao đổi, nắm bắt quy trình xử lý rác thải thành phân bón hữu cơ tại khu vực sản xuất là việc làm quan trọng, cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và mang lại hiệu quả kinh tế cao trong canh tác cây trồng. Qua đó, nông hộ tiếp cận kỹ thuật xử lý mới phụ phẩm nông nghiệp bằng cách ủ thành phân bón hữu cơ để tiếp tục chuyển giao nhân rộng mô hình.
Việt Nam đang biến rác thải từ gánh nặng thành nguồn lực sau Luật Bảo vệ môi trường 2020.
Sau hơn ba năm thực thi Luật bảo vệ môi trường 2020, công tác quản lý chất thải sinh hoạt ở Việt Nam đã có bước chuyển biến tích cực. Tỷ lệ chôn lấp rác thải giảm từ hơn 80% xuống còn khoảng 59%, trong khi một phần rác thải, đặc biệt là nhựa, đã được phân loại, tái chế thành nguyên liệu xuất khẩu với giá trị kinh tế cao.
Phó Cục trưởng Cục Môi trường Hồ Kiên Trung cho rằng, nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng từ hộ gia đình, doanh nghiệp tới từng người dân là yếu tố quyết định để rác được phân loại, giảm thiểu ngay từ nguồn phát sinh. Ảnh: Nguyễn Hải.
Chia sẻ tại Diễn đàn “Công nhân lao động vì môi trường 2025” chiều 19/9, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Hồ Kiên Trung cho biết, kết quả này phản ánh sự tiến bộ rõ rệt trong phân loại, thu gom và xử lý rác thải, đồng thời cho thấy năng lực tái chế chất thải rắn sinh hoạt đang được tăng cường.
Nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đã đầu tư vào lĩnh vực xử lý, tái chế rác thải, với 14 dự án nhà máy mới đang triển khai. Đây là tín hiệu tích cực, giúp nâng cao năng lực quản lý, giảm gánh nặng ngân sách và mở ra cơ hội phát triển bền vững.
Tuy vậy, ông Trung cũng nhìn nhận công tác quản lý rác thải sinh hoạt ở các địa phương vẫn tồn tại nhiều bất cập. Khối lượng rác phát sinh ngày càng tăng, trong khi việc lựa chọn, đấu thầu các đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý gặp khó khăn. Việc chuyển giao nhiệm vụ từ cơ quan quản lý sang doanh nghiệp, đơn vị dịch vụ theo quy định địa phương cũng phát sinh vướng mắc.
Một trở ngại lớn khác là giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải. Mặc dù một số tỉnh đã ban hành mức phí cụ thể, phần lớn địa phương vẫn lúng túng xác định giá phù hợp chi phí thực tế và khả năng chi trả của người dân, khiến việc triển khai thiếu thống nhất, rác vẫn còn ngổn ngang.
Đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút nhiều thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế chất thải, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước. Ảnh: Minh Hoàng.
Trước thực trạng trên, Phó Cục trưởng Hồ Kiên Trung nhấn mạnh, để công tác quản lý rác thải sinh hoạt đạt hiệu quả lâu dài, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách theo hướng minh bạch, đồng bộ, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các địa phương và doanh nghiệp triển khai. Đồng thời, phải đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút nhiều thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế chất thải, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước.
Ông Trung cũng cho rằng, nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng từ hộ gia đình, doanh nghiệp tới từng người dân là yếu tố quyết định để rác được phân loại, giảm thiểu ngay từ nguồn phát sinh. Cùng với đó là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại trong xử lý, tái chế và thu hồi năng lượng từ rác, để chuyển đổi rác thải từ “gánh nặng” thành “nguồn lực” cho phát triển kinh tế xanh.
“Những giải pháp này nếu được thực hiện đồng bộ và quyết liệt, sẽ góp phần xây dựng môi trường sống xanh – sạch – bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và đưa công tác quản lý rác thải ở Việt Nam lên tầm cao mới”, ông Trung khẳng định.
Trong 3 ngày từ 24 đến 26/03/2026, Food & Hospitality Vietnam 2026 đã diễn ra sôi động tại TP.HCM, quy tụ đông đảo doanh nghiệp, chuyên gia và khách tham quan trong lĩnh vực thực phẩm và dịch vụ lưu trú. Tham gia sự kiện, Green Hero Solution đã mang đến những hoạt động thiết thực, góp phần lan tỏa thông điệp giảm lãng phí thực phẩm và thúc đẩy phát triển bền vững trong ngành F&B.
Xuyên suốt triển lãm, gian hàng của Green Hero Solution trở thành điểm kết nối giữa các doanh nghiệp, đối tác và cộng đồng quan tâm đến các giải pháp tối ưu nguồn lực. Thông qua những chia sẻ thực tiễn, đơn vị đã giới thiệu các mô hình quản lý, tái phân bổ và giảm thiểu rác thải thực phẩm, giúp doanh nghiệp tiếp cận với những phương thức vận hành hiệu quả, tiết kiệm chi phí và thân thiện với môi trường.
Bên cạnh đó, triển lãm cũng mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới cho Green Hero Solution khi kết nối với các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị F&B. Những cuộc trao đổi trực tiếp tại sự kiện không chỉ tạo tiền đề cho các dự án tiềm năng, mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh hướng đến phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội.
Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu giải pháp, sự hiện diện của Green Hero Solution còn góp phần nâng cao nhận thức về vấn đề lãng phí thực phẩm – một trong những thách thức lớn của ngành hiện nay. Qua đó, truyền cảm hứng để các doanh nghiệp và cộng đồng cùng chung tay hành động vì một tương lai xanh và bền vững hơn.
Khép lại hành trình tại Food & Hospitality Vietnam 2026, Green Hero Solution đã để lại nhiều dấu ấn tích cực, đồng thời mở ra những định hướng mới trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp tối ưu nguồn lực, giảm thiểu lãng phí và gia tăng giá trị bền vững trong thời gian tới.
Tận dụng nguồn hữu cơ từ các loại vỏ trái cây quen thuộc không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn bảo vệ cấu trúc đất, kiến tạo một hệ sinh thái xanh tươi, rực rỡ ngay trong không gian sống của mỗi gia đình.
Những người yêu cây cảnh lo lắng khi những chậu hoa dày công chăm sóc bỗng nhiên xuất hiện tình trạng vàng lá, thân còi cọc hoặc không thể ra nụ dù đã được bổ sung nhiều loại phân bón hóa học đắt tiền. Thực tế, sự lạm dụng các hợp chất vô cơ đôi khi khiến cấu trúc đất bị chai sạn, làm suy giảm khả năng hô hấp của bộ rễ và ảnh hưởng đến môi trường nhỏ hẹp của các chậu cây. Nhiều gia đình đang chuyển sang tận dụng các phế phẩm nhà bếp – những nguyên liệu vốn bị coi là rác thải để biến chúng thành nguồn phân bón hữu cơ an toàn và hiệu quả. Việc hiểu đặc điểm của từng loại vỏ trái cây sẽ giúp người trồng cây thiết lập được một chế độ dinh dưỡng cân bằng, giữ cho lá luôn bóng mượt và hoa nở thắm màu mà không phụ thuộc quá nhiều vào các loại hóa chất độc hại.
Vỏ chuối và sức mạnh của kali tự nhiên trong việc thúc đẩy ra hoa
Kali đóng vai trò như một yếu tố quan trọng đối với quá trình ra hoa, tạo quả. Vỏ chuối chính là một nguồn kali hữu cơ dồi dào, hỗ trợ đắc lực cho những loài cây có nhu cầu dinh dưỡng cao trong giai đoạn phát triển nụ như hoa hồng hay hoa nhài. Thay vì vứt bỏ, người nội trợ có thể tận dụng nguồn nguyên liệu này bằng cách rửa sạch, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời nhằm loại bỏ vi khuẩn và nấm mốc.
Khi vỏ chuối đã khô giòn, có thể nghiền vụn và vùi nhẹ vào lớp đất quanh mép chậu sẽ tạo ra một nguồn cung cấp dưỡng chất. Quá trình phân hủy tự nhiên của vỏ chuối trong đất giải phóng các phân tử kali cho cây, giúp cây tăng cường khả năng chống chịu với điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Việc duy trì thói quen bổ sung loại phân bón tự chế này hàng tháng không chỉ giúp tán lá trở nên dày dặn, bóng bẩy mà còn kích thích sự hình thành của các mầm hoa, cải thiện tình trạng cây yếu ớt, kém sức sống.
Điều hòa độ pH và kiểm soát côn trùng bằng các dòng vỏ cam cam quýt
Một trong những nguyên nhân khiến các loài hoa ưa môi trường axit nhẹ như đỗ quyên hay cẩm tú cầu thường xuyên bị vàng lá chính là do đất bị kiềm hóa sau một thời gian dài tưới nước máy hoặc lạm dụng phân vô cơ. Vỏ các loại quả thuộc họ cam quýt với hàm lượng axit citric tự nhiên có thể giúp cân bằng lại độ pH cho đất. Khi được xử lý sạch và băm nhỏ các hợp chất hữu cơ trên giúp đất dần trở về trạng thái chua nhẹ, tạo điều kiện lý tưởng cho các loài cây nhạy cảm phát triển mạnh mẽ. Ngoài ra, tinh dầu thơm trong vỏ cam quýt có khả năng xua đuổi các loại côn trùng gây hại như ruồi đen hay kiến một cách tự nhiên. Mùi hương thanh khiết từ tinh dầu vỏ cam phát tán trong không gian còn mang lại cảm giác thư thái cho chính chủ nhân khu vườn, thay thế hoàn toàn những mùi hóa chất khó chịu thường thấy ở các loại thuốc bảo vệ thực vật thông thường.
Phục hồi cấu trúc đất từ vỏ táo và vỏ dưa hấu
Sự chai cứng của đất sau thời gian dài canh tác thường làm cản trở quá trình trao đổi khí của bộ rễ, khiến các loài cây như lục lăng hay sen đá dễ bị úng nước và thối rễ. Vỏ táo chứa nhiều vitamin, quá trình phân hủy nhẹ nhàng của chúng tạo ra các lỗ hổng li ti trong cấu trúc đất, giúp giá thể trở nên tơi xốp và thoáng khí hơn. Nguồn dinh dưỡng từ vỏ táo thấm dần theo từng lần tưới, nuôi dưỡng các vi sinh vật có lợi trong đất, từ đó giúp lá cây luôn giữ được sắc xanh lục bảo rực rỡ và ngăn chặn hiện tượng khô đầu lá. Bên cạnh đó, vỏ dưa hấu với ưu điểm là hàm lượng nước cao cùng sự hiện diện của đạm và lân hữu cơ lại là lựa chọn tuyệt vời trong những ngày hè oi ả. Sau khi loại bỏ phần ruột đỏ để tránh thu hút kiến, vỏ dưa cần được thái nhỏ và xử lý khô trước khi trộn vào giá thể. Khả năng giữ ẩm của các sợi xơ trong vỏ dưa giúp đất duy trì được độ ẩm cần thiết lâu hơn, giảm bớt áp lực tưới tiêu cho những người bận rộn.
Vỏ lạc giúp tăng độ thông thoáng cho đất trồng.
Vỏ lạc và bài toán thông thoáng cho các loài thực vật nhạy cảm
Với những loài cây có bộ rễ đặc biệt nhạy cảm với độ ẩm như lan hay các loại cây mọng nước độ thông thoáng của đất là yếu tố sinh tồn. Vỏ lạc với cấu trúc xenlulo bền vững và độ cứng nhất định trở thành một loại giá thể phụ trợ. Sau khi được xử lý qua nước sôi để diệt khuẩn và sấy khô, vỏ lạc nghiền vụn có thể trộn trực tiếp vào đất nhằm tăng độ thoáng khí. Cấu trúc gồ ghề của vỏ lạc giúp hạn chế tình trạng đất bị nén chặt sau mỗi lần tưới, hỗ trợ thoát nước nhanh hơn
Nguồn hữu cơ từ vỏ lạc phân hủy rất chậm, giúp duy trì cấu trúc tơi xốp của đất trong thời gian dài mà không làm thay đổi đột ngột tính chất hóa học của môi trường rễ. Những bẹ lan hay mầm đa lộc sẽ tìm thấy những khoảng không lý tưởng để vươn dài, bám chắc và phát triển mạnh mẽ. Việc sử dụng vỏ lạc như một thành phần giá thể không chỉ là cách tận dụng phế liệu nông nghiệp thông minh mà còn giúp giải quyết triệt để vấn đề thối rễ vốn là nỗi ám ảnh của những người yêu cây cảnh.
Nguyên tắc vàng khi sử dụng phân bón từ phế phẩm tự nhiên
Mặc dù các loại vỏ trái cây mang lại nhiều lợi ích sinh thái, việc áp dụng chúng vào thực tế cần tuân thủ những nguyên tắc khắt khe để tránh gây phản tác dụng. Yếu tố sạch sẽ luôn phải được ưu tiên hàng đầu; tất cả các loại vỏ trước khi đưa vào chậu cây đều cần được rửa sạch tàn dư của đường hoặc dầu mỡ nhằm ngăn chặn sự xâm nhập của kiến, gián và nấm mốc. Quá trình xử lý khô cũng rất quan trọng, bởi vỏ tươi khi phân hủy trực tiếp trong đất kín thường sinh nhiệt cao, dễ dẫn đến tình trạng “cháy rễ” và làm suy yếu cây trồng.
Bên cạnh đó, vị trí vùi lấp các loại phế phẩm này cần được tính toán kỹ lưỡng, luôn ưu tiên khu vực mép chậu, cách xa gốc cây ít nhất từ 5-7 cm. Việc bón phân hữu cơ tự chế nên được thực hiện với số lượng vừa phải và định kỳ, thay vì dồn ép một lượng lớn vào cùng một thời điểm. Sự kiên nhẫn và quan sát tỉ mỉ nhịp điệu sinh trưởng của thực vật sẽ giúp người làm vườn điều chỉnh lượng bón phù hợp nhất. Hành động nhỏ bé là giữ lại những mảnh vỏ trái cây sau mỗi bữa ăn không chỉ giúp tiết kiệm tài chính mà còn thể hiện một lối sống có trách nhiệm, biến không gian sống thành một vòng tuần hoàn xanh bền vững, nơi mỗi mầm cây đều được nuôi dưỡng bởi những gì giản dị và tự nhiên nhất.
Đại hội đồng Liên hợp quốc đã chính thức công nhận tầm quan trọng của các sáng kiến không rác thải và tuyên bố ngày 30 tháng 3 là Ngày quốc tế Không rác thải (International Day of Zero Waste), sẽ được tổ chức hàng năm bắt đầu từ năm 2023.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, António Guterres đã nhấn mạnh cuộc khủng hoảng rác thải đang làm suy yếu khả năng duy trì sự sống của Trái đất. Rác thải gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu hàng tỷ USD mỗi năm.
Theo thống kê, mỗi năm, nhân loại tạo ra hơn 2 tỷ tấn chất thải rắn đô thị, trong đó 45% được quản lý kém. Nếu không có hành động khẩn cấp, con số này sẽ tăng lên gần 4 tỷ tấn vào năm 2050. Chất thải có đủ hình thức và kích cỡ – bao gồm nhựa, mảnh vụn từ các công trường khai thác và xây dựng, đồ điện tử và thực phẩm.
Ngày 30/03 hàng năm sẽ là Ngày quốc tế Không rác thải.
Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc đã triệu tập cuộc họp cấp cao về Không rác thải (Zero Waste) vào ngày 30/03/2023, tại Đại sảnh Đại hội đồng và chính thức công nhận tầm quan trọng của các sáng kiến không rác thải và tuyên bố ngày 30 tháng 3 là Ngày quốc tế Không rác thải (International Day of Zero Waste), sẽ được tổ chức hàng năm bắt đầu từ năm 2023.
Thông điệp của Ngày này là kêu gọi tất cả các bên liên quan – bao gồm chính phủ, doanh nghiệp, học viện, cộng đồng, phụ nữ và thanh niên…, tham gia các hoạt động nâng cao nhận thức về các sáng kiến không rác.
Phát biểu tại phiên họp, Tham tán Công sứ Lê Thị Minh Thoa, Phó Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại LHQ, nhấn mạnh quản lý rác thải bền vững đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được các Mục tiêu phát triển bền vững.
Việt Nam nhận thức rõ không rác thải là một giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu và đã thông qua Kế hoạch hành động quốc gia về thực hiện kinh tế tuần hoàn, bên cạnh đó Việt Nam cũng xây dựng Chương trình hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương với mục tiêu giảm 75% đến năm 2030.
Ngày quốc tế Không rác thải đầu tiên là một cơ hội thực sự để xây dựng dựa trên các sáng kiến của địa phương, khu vực và quốc gia nhằm thúc đẩy quản lý rác thải thân thiện với môi trường và đóng góp cho các Mục tiêu Phát triển bền vững.
Tái chế rác thải là chủ đề được nhiều người quan tâm khi gửi câu hỏi về vấn đề môi trường đến hòm thư Giảm thiểu ô nhiễm – Bảo vệ môi trường và hành động của bạn.
Để góp phần nâng cao nhận thức về ô nhiễm môi trường, từ đó thay đổi hành vi, bảo vệ môi trường, cùng với đó là giải đáp thắc mắc của người dân về các vấn đề liên quan đến chủ đề này, Kênh Sức khỏe và An toàn thực phẩm (Đài Tiếng nói Việt Nam) đã lập ra Hộp thư Giảm thiểu ô nhiễm – Bảo vệ môi trường và hành động của bạn.
Để được giải đáp các thắc mắc, thính giả nghe đài có thể gọi điện thoại đặt câu hỏi qua số hotline 0243.773.8989 hoặc gửi những thắc mắc về Hộp thư qua địa chỉ gmail: vovfm89.vn@gmail.com.
Ngoài ra, thính giả cũng có thể gửi tin nhắn về fanpage theo địa chỉ tìm kiếm VOV FM 89. Hộp thư sẽ nhận tất cả các ý kiến góp ý, phản ánh, và giải đáp những thắc mắc về các vấn đề môi trường.
Vì sao giun trùn quế là công cụ tái chế thức ăn thừa?
Ngay khi đăng tải chủ đề “Tái chế rác thải cũng là bảo vệ môi trường” trên trang Fanpage VOV FM89, chương trình đã nhận được câu hỏi của 1 bạn học sinh lớp 8 có tên facebook là Dũng Phan. Câu hỏi có nội dung như sau: “Thưa chương trình, cháu rất yêu thích môn sinh học, cháu có 1 thắc mắc muốn hỏi vì sự giải đáp của bố mẹ cháu chưa thỏa đáng. Con giun trùn quế tại sao lại được mệnh danh là công cụ tái chế thức ăn thừa?”
Giun trùn quế – công cụ tái chế rác thải hữu ích với nhà nông.
Với câu hỏi này, anh Mai Xuân Phúc – Kỹ sư nông nghiệp, Cố vấn kỹ thuật Triển khai canh tác hữu cơ của Công ty Cổ phần Nông nghiệp hữu cơ Eco Việt Nam có câu trả lời như sau:
“Con trùn quế là con vật không thể thiếu trong canh tác hữu cơ, cùng với vi sinh vật sau khi phân giải, con trùn quế sẽ ăn thực phẩm thừa và sinh ra phân trùn quế. Trùn quế đào xới cho đất lúc nào cũng tơi xốp, thoáng khí. Thứ 2, phân trùn quế là phân các bón tốt nhất hiện nay. Nó tiết ra một chất tự nhiên để đất lúc nào cũng sạch mầm bệnh, đảm bảo cho sự sinh trưởng của rau rất tốt từ rễ đến lá“.
Trên thực tế, giun quế được coi như một “người bạn” của người nông dân. Nuôi giun quế đơn giản, ít tốn kém bởi đây là loại ký sinh trùng đặc biệt, có đời sống thực địa với khả năng sinh sôi nhanh. Thức ăn chủ yếu của giun quế là phân động vật và các rác thải hữu cơ như rau củ, quả và các loại rác hữu cơ hoại mục.
Sau khi tiêu hóa thức ăn, giun quế sẽ thải ra phân có chứa các thành phần axit amin, giàu đạm, là nguồn thức ăn bổ dưỡng cho gia súc, gia cầm. Không những vậy, phân giun quế còn chứa nhiều hỗn hợp vi sinh có hoạt tính cao, dễ hòa tan trong nước, chứa hơn 50% đất mùn, do đó, phân giun quế còn giúp cây trồng phát triển đạt năng suất cao, tăng khả năng cải tạo đất đai.
Bên cạnh giun trùn quế, cũng có nhiều cách tái chế thức ăn thừa khác để tạo thành phân hữu cơ chăm bón cho cây trồng. Tất cả các loại chất thải hữu cơ dễ phân hủy như thức ăn thừa, lá cây, rau củ quả, xác động vật… đều có thể sử dụng ủ làm phân bón trong nông nghiệp.
Quy trình xử lý chất thải thành phân bón rất đơn giản. Trước hết, bỏ các loại thực phẩm thừa, rác có thể phân hủy vào thùng có nắp kín và tưới nước ủ lại. Sau khoảng 60 ngày, rác thải sẽ được các loại vi sinh vật phân hủy, biến thành phân hữu cơ. Phân hữu cơ không ô nhiễm môi trường, đặc biệt thích hợp bón cho cây ăn trái và hoa màu vì có chứa nhiều chất hữu cơ tự nhiên bổ sung cho đất.
Hướng dẫn cách tái chế vỏ hoa quả tiết kiệm, nhiều lợi ích
Cũng liên quan đến vấn đề thực phẩm, chị Phan Thị Ngọc ở huyện Kim Bảng, Hà Nam muốn nhờ chương trình tư vấn, câu hỏi như sau:
“Thưa anh (chị), nhà tôi bán quán sinh tố, lượng vỏ hoa quả thải ra rất nhiều, tôi muốn chương trình tư vấn về các tái chế nguồn rác thải này“.
Chương trình đã liên hệ với chủ nhân Kênh Youtube nổi tiếng Food Blogger Chia sẻ ẩm thực, anh Nguyễn Văn Đức tư vấn cho chị Ngọc:
“Một số loại vỏ như vỏ cam, vỏ quýt, vỏ bưởi có thể dùng để đốt tinh dầu rất thơm. Ngoài đốt tinh dầu, có thể cho các loại vỏ vào 1 nồi nước to để đun, có tác dụng xông phòng hoặc đuổi muỗi. Các bạn cũng có thể tận dụng làm enzim để giặt giũ lau chùi“, anh Đức chia sẻ.
Vỏ hoa quả có thể tái chế để sử dụng sau này.
Ngoài 2 câu hỏi trên, nhiều câu hỏi khác liên quan đến vấn đề tái chế rác thải thực phẩm được các thính giả gửi đến chương trình. Có thể thấy, việc tái chế rác thải hữu cơ được nhiều người dân quan tâm. Có nhiều cách để tái chế rác thải hữu cơ như ủ rác làm phân bón hay chôn lấp.
Trong khi đó, phương pháp ủ rác làm phân bón được khuyến khích hơn nhờ những ưu điểm mà nó mang lại. Ủ rác làm phân bón giúp giảm lượng rác thải ra môi trường, tiết kiệm chi phí cho nhà nông, đồng thời phân bón làm từ rác hữu cơ cũng chứa nhiều chất dinh dưỡng tốt cho cây trồng. Trong khi đó, chôn lấp thường sử dụng trong việc xử lý các loại rác thải nguy hại, chất phóng xạ.
Rác thải hữu cơ nếu như không được xử lý đúng cách sẽ gây nhiều nguy hại ra môi trường. Do tính dễ dàng phân hủy nên rác thải hữu cơ có thể gây ra mất vệ sinh và mỹ quan đường phố, tạo mầm mống để các vi sinh vật, vi khuẩn sinh sôi, nảy nở, gây bốc mùi hôi thối, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước, đất và tác động trực tiếp đến sức khỏe của người dân.
Trong khi đó, nếu được xử lý đúng cách thì sẽ mang lại nhiều lợi ích cho gia đình, giúp tiết kiệm chi phí, tăng năng suất nông nghiệp đồng thời bảo vệ môi trường, sức khỏe cho mọi người.
Hiện nay, tình trạng rác thải sinh hoạt tại các khu dân cư còn đang rất phức tạp. Việc xử lý rác thải vẫn thủ công, thiếu chuyên nghiệp. Đặc biệt một số nơi chưa có công ty xử lý rác thải dẫn đến gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng sức khỏe con người. Do đó, mỗi người dân cần có ý thức bảo vệ môi trường thông qua việc xử lý rác thải đúng cách, tái chế rác thải nếu có thể, tránh lãng phí và gây ô nhiễm môi trường.
Ngày Quốc tế Không rác thải (30-3) năm nay lấy chủ đề là ẩm thực tuần hoàn trong bối cảnh lãng phí thực phẩm vẫn là thách thức lớn đối với an ninh lương thực và biến đổi khí hậu. Tại Việt Nam, đã đến lúc cần nhìn nhận rác thực phẩm như một nguồn tài nguyên để tối ưu hóa chi phí vận hành và quản trị rủi ro bền vững.
Du khách nước ngoài thực hành công đoạn xử lý rác thải hữu cơ, chủ yếu là thực phẩm dư thừa, trước khi ủ thành phân bón cho vườn rau tại một nhà hàng ở Đà Nẵng. Ảnh: Lê Hoàng Hà
Theo báo cáo mới nhất từ Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) nhân Ngày Quốc tế Không rác thải (30-3), thế giới đang lãng phí khoảng 1 tỉ tấn thực phẩm mỗi năm, tương đương gần 1/5 tổng lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng. Sự lãng phí này không chỉ là vấn đề đạo đức khi 783 triệu người vẫn đang đối mặt với nạn đó đói, mà còn là một thất bại về kinh tế và môi trường.
Thất thoát thực phẩm đóng góp tới 10% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, gấp gần 5 lần so với toàn ngành hàng không. Đáng chú ý, hiện chỉ mới có 21 quốc gia đưa việc giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) theo khung hiệp định khí hậu, bất chấp dấu chân phát thải khổng lồ của loại rác này.
Nghịch lý hệ thống và thay đổi từ dĩa ăn
Dữ liệu thực tế cho thấy nhân loại đang sản xuất đủ lượng ngũ cốc để nuôi sống hơn 1,5 lần dân số thế giới (đạt khoảng 2,84 tỉ tấn) nhưng sự kém hiệu quả hệ thống vẫn tồn tại dai dẳng. Tại các khu vực có khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ cao làm gia tăng tổn thất trong quá trình chế biến, lưu kho và vận chuyển. Điển hình như tại Bangladesh, lãng phí thực phẩm đã tăng 32% so với năm 2021 do hạ tầng chuỗi cung ứng lạnh gần như không tồn tại.
Tại Việt Nam, rác thực phẩm chiếm hơn 50% tổng lượng rác thải sinh hoạt tại các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM. Việc đổ chung rác thực phẩm vào túi nilon để chôn lấp không chỉ gây ô nhiễm mùi, rỉ rác mà còn phát thải trung bình 2,5 – 4,5 kg CO2eq (đơn vị đo lượng khí thải nhà kính) cho mỗi kg rác hữu cơ, theo thông tin tử dự án “Green Hero Solution – Mô hình tuần hoàn cho hệ thống nông nghiệp và lương thực thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam” vừa ra mắt giữa tháng 3 vừa qua tại TPHCM.
Sự chuyển dịch sang mô hình thực phẩm tuần hoàn không còn là lựa chọn mang tính hình thức mà đã trở thành mệnh lệnh kinh tế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, với mỗi đô la doanh nghiệp đầu tư vào việc giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm, họ thường nhận lại được lợi nhuận đáng kể từ việc tiết kiệm chi phí vận hành.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển, nơi tình trạng nghèo đói và bất bình đẳng đang bị đào sâu bởi những tổn thất lớn trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Việc giải quyết lãng phí thực phẩm chính là giải pháp khí hậu hiệu quả nhất về mặt chi phí, đòi hỏi sự thay đổi tư duy từ “quản lý rác” sang “thiết kế quy trình không tạo ra rác”.
Thực chứng từ các mô hình khép kín tại Việt Nam
Trong bối cảnh đó, một số doanh nghiệp tại Việt Nam đã chủ động tích hợp kinh tế tuần hoàn vào cốt lõi vận hành để tạo lợi thế cạnh tranh. Tại Silk Sense Hoi An River Resort (Đà Nẵng), chiến lược “không rác thải nhựa” được thực hiện đồng bộ từ khu vực vận hành đến phòng khách. Doanh nghiệp này đã đầu tư máy móc để xử lý rác thải hữu cơ từ bếp ăn ngay tại chỗ, biến chúng thành phân bón trong vòng 24 giờ. Nguồn phân hữu cơ này được quay vòng để chăm sóc vườn rau hữu cơ của resort, nơi cung cấp ngược lại các loại rau củ tươi cho bếp ăn.
Mô hình này giúp Silk Sense tiết kiệm trực tiếp chi phí mua phân bón và phí dịch vụ xử lý rác thải. Ở góc độ năng lượng, việc lắp đặt hệ thống điều hòa chuyển đổi nhiệt thải thành nước nóng đã giúp resort cắt giảm 20% chi phí điện năng mỗi năm.
Mô hình tuần hoàn thực phẩm. Ảnh: Gemini AI
Tương tự, mô hình “Back to Basic” (tạm dịch trở về nguyên bản) tại nhà hàng The Field (Hội An) cho thấy sự tỉ mỉ trong việc quản trị tài nguyên tự thân. Theo tài liệu kỹ thuật của đơn vị này, quy trình vận hành theo vỏng tròn khép kín: Ủ phân – Trồng trọt – Thu hoạch – Chế biến. Hệ thống grow bed (khay trồng) tại đây được nuôi dưỡng bởi nguồn nước mưa thu gom từ mái nhà hàng và nước từ cánh đồng lúa không hóa chất, sau khi đã đi qua hệ thống ao lọc sinh thái với các loài thủy sinh tự nhiên.
Việc tự chủ nguồn phân bón từ rác nhà bếp và phụ phẩm nông nghiệp giúp nhà hàng kiểm soát tuyệt đối chất lượng nguyên liệu, từ đó tạo ra những bữa ăn có “vị sâu” – giá trị cốt lõi giúp doanh nghiệp bám rễ sâu vào niềm tin của thực khách mà không cần phụ thuộc vào quảng cáo rầm rộ.
Tính tuần hoàn còn lan tỏa sang các giải pháp vật liệu thay thế và sự kết nối mạng lưới đô thị. Tại Phú Yên, kỹ sư Nguyễn Văn Tuyến đã dùng công nghệ ép nhiệt biến lá tra (nho biển) – loại cây chắn gió phổ biến ven biển miền Trung thành những chiếc chén, dĩa có vân lá tự nhiên, có thể tái sử dụng nhiều lần và tự phân hủy hoàn toàn. Trong khi đó, dự án “Green Hero Solution” vừa ra mắt tại TPHCM lại hướng đến bài toán quy mô lớn hơn: kết nối ngân hàng thực phẩm và doanh nghiệp để tách 300 tấn rác hữu cơ khỏi bãi chôn lấp, sản xuất 40 tấn phân compost phục vụ nông nghiệp đô thị. Các mô hình này chứng minh rằng “xanh hóa” không phải là làm từ thiện, mà là quản trị hiệu quả nguồn lực và giảm thiểu rủi ro trước sự biến động của giá năng lượng và nguyên liệu đầu vào.
Kinh tế tuần hoàn trong hệ thống lương thực tại Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình. Tuy nhiên, để những “ốc đảo” bền vững không còn đơn độc, cần một mạng lưới liên kết chặt chẽ hơn giữa chính sách, hạ tầng xử lý rác thải đô thị và ý thức tiêu dùng. Khi rác thực phẩm được nhìn nhận đúng giá trị là một loại tài sản thay vì gánh nặng, chúng ta không chỉ giải quyết được vấn nạn ô nhiễm mà còn bảo vệ được giá trị kinh tế bền vững của dĩa ăn Việt Nam trong kỷ nguyên biến động.
Tận dụng rác hữu cơ trong gia đình để sản xuất phân bón giúp ông Vũ Nhuần giảm chi phí đầu vào, tạo thu nhập ổn định.
Giảm áp lực chi phí sản xuất
Trong bối cảnh chi phí vật tư nông nghiệp liên tục tăng, đặc biệt là phân bón, nhiều nông hộ buộc phải tính lại bài toán sản xuất nếu muốn duy trì hiệu quả. Không ít người chọn cách cắt giảm đầu tư, song cũng có hộ đi theo hướng chủ động đầu vào để giảm phụ thuộc vào vật tư hóa học.
Phúc bồn tử chín đỏ, sản phẩm được tiêu thụ qua thương lái. Ảnh: Nhật Tiến.
Tại phường Lâm Viên – Đà Lạt (Lâm Đồng), ông Vũ Nhuần là một trong những người lựa chọn hướng đi này. Từng có nhiều năm trồng hoa, tiếp cận và thử nghiệm các giống nhập ngoại ngay từ giai đoạn nông nghiệp công nghệ cao bắt đầu phát triển, ông Nhuần tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong sản xuất. Khoảng 7 năm trước, ông chuyển sang trồng phúc bồn tử, cây giống được nhập từ Châu Âu, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương và cho khai thác ổn định.
Từ các chương trình tập huấn về nông nghiệp bền vững, ông bắt đầu tận dụng rác hữu cơ sinh hoạt trong gia đình để nuôi trùn quế, lấy phân bón trở lại cho vườn cây. Ông đã áp dụng bón phân trùn quế cho vườn cây được 3 năm, giúp cây sinh trưởng ổn định, tăng sức đề kháng so với trước.
Toàn bộ rác hữu cơ trong sinh hoạt gia đình được phân loại, đưa vào nuôi trùn quế, sau đó quay vòng trở lại bón cho cây trồng, hình thành chu trình khép kín ngay tại nông hộ.
Với diện tích khoảng 5.000m2 trồng phúc bồn tử, mỗi năm vườn của ông cần khoảng 8 – 10m3 phân hữu cơ. Hiện gia đình đã chủ động được khoảng 4m3 phân trùn quế chất lượng cao, phần còn lại vẫn phải bổ sung từ bên ngoài. Theo tính toán, nếu tự chủ hoàn toàn, chi phí phân bón có thể giảm khoảng 20 – 30%.
Ông Vũ Nhuần tận dụng rác hữu cơ sinh hoạt để nuôi trùn quế làm phân bón. Ảnh: Nhật Tiến.
Không chỉ dừng ở yếu tố chi phí, việc tận dụng rác hữu cơ còn giúp cải tạo đất. Độ mùn được tăng lên, đất tơi xốp hơn, khả năng giữ ẩm và dinh dưỡng tốt hơn, từ đó tạo điều kiện cho cây trồng phát triển ổn định. Khi đất được cải thiện, nhu cầu sử dụng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm theo, góp phần nâng chất lượng sản phẩm.
Đây không chỉ là cách tận dụng rác thải mà là sự thay đổi trong cách tổ chức đầu vào. Khi một phần chi phí được kiểm soát từ chính nội tại hộ sản xuất, rủi ro từ biến động giá vật tư bên ngoài cũng giảm đi đáng kể.
Giữ nhịp thu nhập nhờ sản xuất ổn định, bền vững
Khi vật tư đầu vào được kiểm soát tốt hơn, hiệu quả sản xuất cũng tăng rõ rệt. Vườn phúc bồn tử của ông Nhuần hiện có khoảng 6.000 gốc, trong đó khoảng 2.000 gốc giống đen và 4.000 gốc giống đỏ, cho thu hoạch gần như quanh năm.
Phân trùn quế được ủ từ rác hữu cơ sinh hoạt hằng ngày của gia đình. Ảnh: Nhật Tiến.
Phương pháp trên giúp thu nhập không dồn vào một thời điểm mà được phân bổ đều theo ngày. Với diện tích 5.000m2, vườn của ông duy trì nguồn thu bình quân 2 – 3 triệu đồng mỗi ngày nhờ khả năng cho thu hoạch liên tục. Sản lượng trung bình đạt khoảng 20kg/ngày, có thời điểm lên tới 30kg, tùy theo đơn hàng.
Sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ qua thương lái theo các mối liên kết sẵn giúp đầu ra tương đối ổn định. Theo ông Nhuần, việc chuyển từ mô hình du lịch nông nghiệp sang sản xuất gắn với tiêu thụ theo đơn hàng giúp thu nhập đều hơn, hạn chế rủi ro thị trường.
Cùng với đó, việc sử dụng phân trùn quế giúp cây khỏe hơn, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh. Nhờ đó nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm, vừa tiết kiệm chi phí, vừa nâng chất lượng nông sản.
Vườn phúc bồn tử đang thu hoạch, cây vẫn phát triển chồi non nhờ phân hữu cơ tự sản xuất. Ảnh: Nhật Tiến.
Không chỉ dừng lại ở quy mô hộ gia đình, ông Nhuần còn hỗ trợ kỹ thuật cho nhiều nông dân khác. Trước đây, ông đã tham gia hướng dẫn cho khoảng 200 hộ áp dụng mô hình tận dụng rác hữu cơ kết hợp nuôi trùn quế trong chăn nuôi và trồng trọt.
“Tôi có một tâm huyết là giúp nông dân hiểu về sản xuất gắn với bảo vệ môi trường, tận dụng rác hữu cơ làm phân bón, từ đó giảm dần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hướng tới canh tác an toàn, bền vững”, ông Nhuần chia sẻ.
Mô hình này cho thấy khi nông dân chủ động được đầu vào, bài toán chi phí và thu nhập có thể được giải quyết theo hướng bền vững hơn. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang chuyển dần sang mô hình xanh, tuần hoàn, giảm phụ thuộc vào vật tư bên ngoài.
Thay vì đổ những cơm thừa canh cặn, trái cây hỏng, bánh mì thiu, xương cá vào thùng rác, hãy cho vào máy, bấm nút, vài giờ sau rác thải được nghiền nhỏ và sấy khô, biến thành thứ trông giống đất mùn, có thể trả về với đất.
Trong xu thế sống xanh, máy tái chế rác thải thực phẩm tại nhà – với khả năng biến rác thực phẩm thành “phân bón hữu cơ” hoặc “môi trường đất giàu dinh dưỡng” chỉ trong vài giờ – được tung hô như vị cứu tinh của môi trường. Nhưng hiệu quả thực sự của chúng vẫn gây nhiều tranh cãi.
Rác thải thực phẩm là vấn đề nghiêm trọng của toàn cầu. Theo báo cáo của Cục Bảo vệ môi sinh Mỹ (EPA), khi bị chôn vùi trong bãi rác, rác thải thực phẩm không thể phân hủy hoàn toàn và sinh ra khí metan – một loại khí mạnh gấp 28 lần so với CO2, gây ra hiệu ứng nhà kính và sự nóng lên toàn cầu. Trang CNET ước tính mỗi người Mỹ tạo ra 147 kg rác thực phẩm mỗi năm, và rác thải thực phẩm chiếm khoảng 58% tổng lượng phát thải metan ở nước này.
“Vũ khí bí mật” của căn bếp xanh?
Cho dù cố gắng giảm thiểu thế nào, vẫn luôn có một số loại rác thải thực phẩm cần được đưa đến bãi rác. Giải pháp xử lý rác thải thực phẩm thân thiện với môi trường phổ biến là ủ chúng thành phân hữu cơ.
Tuy nhiên, theo tờ The Guardian, chỉ có khoảng 5% trong số 66 triệu tấn rác thải thực phẩm ở Mỹ được tái chế bằng cách này, bởi ủ phân hữu cơ đòi hỏi nhiều thời gian, không gian và kế hoạch kỹ lưỡng, bên cạnh các yếu tố cần cân nhắc khác như mùi hôi phát sinh và sự nhớp nháp, kém vệ sinh đi kèm.
Mặc dù nhiều thành phố đã bắt đầu triển khai các chương trình thu gom và tái chế rác thải thực phẩm, nhưng theo thống kê, chỉ có khoảng 12% hộ gia đình có thể tiếp cận dịch vụ này. Nắm bắt nhu cầu này, mấy năm nay nổi lên một loại thiết bị mới tên là “máy ủ phân hữu cơ tại nhà” (home composter).
Thay vì đổ những cơm thừa canh cặn, trái cây hỏng, bánh mì thiu, xương cá vào thùng rác, hãy cho vào máy, bấm nút, vài giờ sau rác thải được nghiền nhỏ và sấy khô, biến thành thứ trông giống đất mùn, có thể trả về với đất. Sản phẩm được quảng bá giúp giảm lượng rác thực phẩm thải ra thùng rác mỗi gia đình, gián tiếp giảm tải cho bãi rác địa phương, và xa hơn là bảo vệ môi trường.
Sau khi dùng thử loại máy của thương hiệu Mill, biên tập viên Jennifer Zyman của tạp chí Food & Wine mê đến nỗi quyết định dùng thật. “Tôi không thể tưởng tượng được việc không tái chế thực phẩm của mình sau khi sử dụng Mill. Tôi khuyên bất kỳ ai đang tìm kiếm giải pháp ít bừa bộn và nhàn tay cho thức ăn thừa hãy thử thiết bị này” – Zyman không tiếc lời khen ngợi, khiến bài viết nghe có mùi “truyền thông”.
Viết cho CNET, cây bút tự do Pamela Vachon thậm chí miêu tả loại máy này là “vũ khí bí mật giúp bạn có một căn bếp xanh hơn”. Vậy thật hư ra sao? Liệu chúng có thực sự tái chế rác thải thực phẩm hay chỉ lại là một sản phẩm khác của tiếp thị?
Công nghệ hữu ích hay tự huyễn?
Helen Rosner, cây bút của tờ The New Yorker, luôn cố gắng xử lý rốt ráo số rác thực phẩm hữu cơ trong căn bếp của mình. Thịt vụn thì cho thú cưng, xương và rau củ cắt dư thì hầm làm nước dùng. Nhưng phần bã thì chẳng biết làm sao ngoài quăng thùng rác. Ấy là chưa kể dâu tây mốc vì bảo quản không tốt, bánh sandwich gọi về ăn không vô, thực phẩm lưu cữu trong góc tủ lạnh.
Rosner tìm tới máy ủ phân hữu cơ tại nhà, xem những gì chúng hứa hẹn có đúng không. Ngày đầu tiên, cô thử nghiệm với máy của thương hiệu Lomi, nhét đầy phần ngọn xơ của hành boa rô vào máy. Sau năm tiếng, cả đống hành đã biến thành nửa cốc bụi nâu có mùi hành cháy nhẹ. Những tuần sau đó, Rosner đổi sang máy của thương hiệu FoodCycler và liên tục thử nghiệm với đủ loại rác thải: vỏ khoai tây, vỏ cà rốt, rau củ héo, hay thậm chí cả món phở bị quên lãng trong tủ lạnh. Những buổi sáng mở nắp máy luôn khiến cô háo hức như đang cào xổ số. Lớp bụi tạo ra có thể nhạt, đậm, bở hay mịn tùy vào nguyên liệu đầu vào.
Rosner cho biết trải nghiệm trên “vô cùng thú vị”. Song, sự hứng thú này không làm lu mờ câu hỏi: Liệu những thiết bị này có thực sự giúp ích? Câu trả lời của Rosner và nhiều chuyên gia trong ngành có thể gây hụt hẫng.
Dùng máy tái chế thức ăn thừa phần nào làm giảm đi cảm giác tội lỗi lãng phí. Ảnh: Jake Stangel/Mill
Theo chuyên trang đánh giá sản phẩm Wirecutter của The New York Times, thoạt nhìn hầu hết các máy tái chế thực phẩm đều có cấu tạo gồm vỏ ngoài có nút điều khiển, nắp đậy và một thùng có thể tháo rời với một hoặc hai lưỡi dao để nghiền vụn thức ăn thừa. Một cơ chế gia nhiệt bên trong sẽ khử nước các mẩu thức ăn thừa cho đến khi thể tích của chúng giảm tới 90%, tùy thuộc vào kiểu máy, quá trình này mất từ ba tiếng đến vài tuần.
Với những bộ phận kể trên, chúng chỉ đơn giản là làm khô và nghiền nát thức ăn thừa. Trong khi đó, quá trình ủ phân hữu cơ thực thụ là một quá trình sinh học cần các vi khuẩn phân hủy chất hữu cơ để tạo ra một sản phẩm ổn định và giàu dinh dưỡng, có thể được sử dụng trực tiếp trong đất, theo The Guardian.
Thiếu đi quá trình sinh học này, chất thải sau khi qua các máy tái chế thực phẩm thừa có thể trông giống đất, nhưng không phải là phân hữu cơ thực sự. Một khi có nước, nó sẽ bắt đầu phân hủy và có thể phát sinh mùi, nấm mốc, thậm chí gây hại cho cây trồng. Chuyên gia về ủ phân và tài nguyên hữu cơ Kate Kurtz nhấn mạnh: “Tôi khuyên bạn không nên đặt nó (thành phẩm của máy tái chế thực phẩm thừa) cạnh những bông hồng yêu quý của mình”.
Theo Ron Alexander – một chuyên gia trong lĩnh vực tái chế và ủ phân hữu cơ, chúng thậm chí có thể gây hại cho cây trồng. Thử nghiệm tại nhà, Alexander phát hiện thành phẩm từ hai máy ủ phân điện không chỉ bị mốc mà còn làm chết cây sau khi đem bón. Ông cũng nhận thấy chúng thu hút động vật hoang dã và cả chó.
Alexander khẳng định mặc dù các máy này có thể giúp giảm khối lượng rác thải thực phẩm, chúng không phải là giải pháp thay thế cho quá trình ủ phân thực sự. Ông cho biết: “Phân hữu cơ là một thuật ngữ thực sự có sức hấp dẫn trong xu thế sống xanh, vì vậy tôi không ngạc nhiên khi mọi người cố gắng có liên quan đến nó”, và cảnh báo việc các công ty gọi sản phẩm của mình là máy tạo phân hữu cơ có thể gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.
Mua sự yên tâm
Chính các công ty cũng phải thừa nhận thực tế trên. Cả Jeremy Lang, người sáng lập Lomi, và Judson Cummins, chuyên gia sản phẩm tại Vitamix – đối tác tiếp thị và phân phối của FoodCycler tại Mỹ và Canada, đều thừa nhận với The Guardian rằng sản phẩm đầu ra từ thiết bị của họ “không phải phân hữu cơ”.
Cummins giải thích rằng thuật ngữ “máy ủ phân” chỉ là cách diễn đạt dễ hiểu và gần gũi nhất với người tiêu dùng. “Bản thân sản phẩm đầu ra chắc chắn không phải phân hữu cơ, nhưng chúng tôi đang cố gắng giúp người tiêu dùng dễ liên tưởng” – anh cho biết.
Song, Lomi và FoodCycler cũng đều khẳng định rằng dù có phải phân hữu cơ hay không, sản phẩm đầu ra từ máy của họ có tác dụng tốt. Các thử nghiệm cho thấy việc kết hợp dùng phân của Lomi làm tăng năng suất cây trồng, trong khi FoodCycler tuyên bố sản phẩm đầu ra của họ “đã được chứng minh khoa học là có lợi cho sự phát triển tối ưu của thảm thực vật”.
Riêng hãng Mill phân loại sản phẩm đầu ra của họ là “bã thực phẩm” và lưu ý rằng nó có thể “làm cây bị úng, bị mốc hoặc thu hút các loài vật đói” nếu không được ủ trước khi cho vào đất.
Vì vậy, thay vì để khách hàng rắc sản phẩm đầu ra vào sân sau hoặc cây trồng trong nhà, Mill cung cấp dịch vụ vận chuyển bã đến công ty và sử dụng chúng làm thành phần trong thức ăn cho gà. Mill cũng thêm ngăn chứa vi khuẩn trong máy để thúc đẩy quá trình phân hủy.
Trong suốt thời gian sử dụng máy, cả Rosner và Vachon cũng đều nhận ra rằng hiệu quả của những chiếc máy tái chế rác thải thực phẩm không xoay quanh vấn đề tái chế. Thứ mà chúng mang lại thiên về cảm giác giải phóng tội lỗi sau khi đã lãng phí thực phẩm. Rosner miêu tả đó là “một sự nhẹ nhõm đầy trưởng giả dành cho những ai muốn làm điều đúng đắn nhưng không muốn tốn nhiều sức”.
Không tốn sức, nhưng chắc chắn tốn tiền. Nhìn chung, các sản phẩm tái chế rác thực phẩm đều có giá từ 400 USD trở lên. Một sàn thương mại điện tử ở Việt Nam có “máy tái chế rác thải thực phẩm công suất 500W, dung tích 3 lít”, giá 6,5 triệu đồng đang giảm còn 4,9 triệu.
Nhìn chung, theo các chuyên gia, mặc dù máy tái chế mang lại tiện ích nhất định, chúng không phải phép màu giải quyết mọi vấn đề về rác thải thực phẩm, mà chỉ là một phần trong bức tranh lớn hơn. Những phương pháp ủ phân hữu cơ truyền thống, như sử dụng thùng hoặc hố ủ phân, vẫn hiệu quả và kinh tế hơn. Ở Mỹ, các chương trình ủ phân cộng đồng là lựa chọn đáng cân nhắc cho những ai không tự thực hiện được.
Quan trọng hơn hết, chuyên gia Kurtz nhấn mạnh giảm thiểu là yếu tố quan trọng nhất trong ba bước: giảm, tái chế và tái sử dụng. Cách hiệu quả nhất để giảm thiểu rác thải vẫn là hạn chế ngay từ đầu vào. Lên kế hoạch mua sắm hợp lý và tận dụng tối đa thực phẩm sẽ giúp giảm lượng rác thải mà không cần xử lý phức tạp. Nếu không, rác thải thực phẩm vẫn sẽ bị chôn lấp trong bãi rác, nơi nó sẽ tiếp tục tạo ra khí metan và góp phần vào sự nóng lên toàn cầu.
Tuy không tạo ra phân hữu cơ, các máy tái chế rác thải thực phẩm vẫn có thể đóng góp phần nào vào việc giảm thiểu rác thải với những ai có đủ khả năng chi trả, theo đánh giá của Vachon. Với khả năng giảm tới 75-90% thể tích của rác thải thực phẩm, chúng có thể làm giảm đáng kể khối lượng rác phải thu gom, vận chuyển và xử lý trong các bãi rác, từ đó giảm phát thải khí nhà kính. Các máy này cũng có thể giúp những người sống ở những khu vực hạn chế về không gian hoặc có nhiều động vật ăn rác xử lý rác thải ngay tại nhà mà không gây mùi hôi hay thu hút thú hoang.
Vấn đề rác thải thực phẩm đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với môi trường và sức khỏe con người. Mỗi năm, hàng triệu tấn thực phẩm bị lãng phí, góp phần không nhỏ vào ô nhiễm môi trường và gây áp lực lên hệ thống quản lý rác thải.
Tiến sĩ Nguyễn Trọng Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Ứng dụng (Đại học Lạc Hồng, Đồng Nai), chia sẻ các giải pháp xử lý thực phẩm hết hạn và quản lý rác thải thực phẩm trong bối cảnh đô thị hóa hiện nay.
Tiến sĩ Nguyễn Trọng Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Ứng dụng (Đại học Lạc Hồng, Đồng Nai)
Trong tình hình hiện nay, việc tìm hiểu và giải quyết vấn đề rác thải thực phẩm là rất cần thiết. Vậy, xin ông cho biết định nghĩa rõ ràng hơn về rác thải thực phẩm?
Rác thải thực phẩm là các loại thực phẩm bị loại bỏ trong quá trình sản xuất, chế biến, phân phối, lưu trữ, tiêu thụ hoặc sau khi đã qua sử dụng. Đây là một phần của rác thải sinh hoạt nhưng có đặc điểm chủ yếu là hữu cơ, dễ phân hủy, và bao gồm các thành phần được phân loại cụ thể.
Thực phẩm không sử dụng được bao gồm vỏ trái cây, rau củ, xương động vật, bã trà, bã cà phê và các thực phẩm hết hạn sử dụng, bị ôi thiu, hư hỏng. Thực phẩm bị lãng phí bao gồm đồ ăn thừa sau bữa ăn, phần thức ăn chế biến dư mà không tiêu thụ hết. Sản phẩm nông nghiệp hoặc thực phẩm bị bỏ do lỗi ngoại hình (kích thước, hình dáng, màu sắc không đạt chuẩn). Nếu rác thải thực phẩm không được xử lý sẽ gây ra các tác động đến môi trường, kinh tế và xã hội.
Theo ông, cần có biện pháp gì để giảm rác thải thực phẩm?
Việc làm đơn giản nhưng lại quan trọng nhất, đó chính là mỗi gia đình nên mua sắm và chế biến thực phẩm đúng nhu cầu; tái sử dụng thức ăn thừa (làm món ăn mới, làm phân bón hữu cơ). Tăng cường nhận thức về việc giảm lãng phí thực phẩm ở mọi giai đoạn từ sản xuất đến tiêu dùng.
Xử lý rác thải thực phẩm hiệu quả là vấn đề quan trọng nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, tiết kiệm tài nguyên và phát triển bền vững. Một số phương pháp xử lý rác thực phẩm phổ biến và hiệu quả nhất trong tình hình hiện nay là tái sử dụng và phân phối lại thực phẩm, làm phân bón hữu cơ, chế biến thức ăn chăn nuôi, sản xuất khí sinh học biogas, chế biến thức ăn chăn nuôi,…
Đối với rác thực phẩm không thể xử lý bằng các phương pháp khác, thì cần chôn lấp kết hợp thu hồi khí methane để sản xuất năng lượng. Đối với phương pháp này thì có ưu điểm là tiện lợi, chi phí thấp hơn so với nhiều phương pháp khác. Tuy nhiên, nó có thể có nguy cơ gây ô nhiễm đất và nước nếu không được quản lý chặt chẽ. Nói chung việc xử lý rác thải thực phẩm có nhiều phương pháp, tuy nhiên tùy thuộc vào quy mô để chúng ta lựa chọn phương pháp cho phù hợp.
Tiến sĩ Nguyễn Trọng Anh trong một buổi chia sẻ về phân loại chất thải
Riêng đối với thực phẩm hết hạn tại các siêu thị, hiện nay có biện pháp gì để xử lý?
Việc xử lý thực phẩm hết hạn tại các siêu thị là một vấn đề quan trọng nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo vệ môi trường và tối ưu hóa nguồn tài nguyên. Hiện nay, các siêu thị thường áp dụng những biện pháp để xử lý thực phẩm hết hạn như: Phân loại rác tái chế, hủy bỏ an toàn, quản lý từ đầu chuỗi cung ứng, tặng cho tổ chức từ thiện (nếu phù hợp), ứng dụng công nghệ xử lý.
Một số biện pháp cần chú ý như phân loại và tái chế. Thực phẩm hết hạn (nhưng không gây nguy hiểm) được thu gom để làm thức ăn cho chăn nuôi sau khi xử lý hợp lý hoặc các loại rau củ quả hoặc thực phẩm dễ phân hủy được đưa vào quy trình ủ phân, chuyển hóa thành phân bón.
Biện pháp quản lý từ đầu chuỗi cung ứng cũng rất hữu hiệu. Các siêu thị thường sử dụng các hệ thống quản lý tồn kho hiện đại để dự đoán chính xác nhu cầu tiêu dùng, từ đó giảm nguy cơ dư thừa thực phẩm làm giảm thiểu thực phẩm tồn kho. Ngoài ra, các siêu thị còn áp dụng chương trình khuyến mãi cho các sản phẩm gần ngày hết hạn để giảm lượng thực phẩm phải xử lý, đây là phương pháp kích cầu trước khi hết hạn của các siêu thị.
Hiện nay, dù có nhiều biện pháp khả thi trong việc xử lý thực phẩm hết hạn nhưng nhìn chung vẫn gặp một số thách thức như: Chi phí cao để vận chuyển và xử lý đúng cách; hệ thống phân loại tại nguồn chưa tối ưu; thiếu hành lang pháp lý chặt chẽ trong việc phân bổ thực phẩm gần hết hạn đến các tổ chức từ thiện. Do đó, để giải quyết triệt để, cần sự phối hợp giữa chính quyền ở cấp trung ương, địa phương và cả cộng đồng trong việc nâng cao nhận thức về việc tiết kiệm thực phẩm cũng như bảo vệ môi trường.
Nếu không xử lý kịp thời rác thải thực phẩm thì sẽ gây ra những hậu quả gì tới môi trường và sức khỏe?
Nếu không xử lý kịp thời rác thải thực phẩm, hậu quả có thể rất nghiêm trọng đối với môi trường và sức khỏe con người. Cụ thể một số tác động chính như phát thải nhà kính, ô nhiễm đất, ô nhiễm nguồn nước, gia tăng áp lực chôn lấp rác,…đó là hậu quả đối với môi trường.
Hậu quả đối với sức khỏe con người là phát tán dịch bệnh. Rác thực phẩm không được xử lý là môi trường lý tưởng cho các loại vi khuẩn, virus, và nấm mốc gây bệnh sinh sôi, như E. coli, Salmonella, hoặc các loại vi khuẩn yếm khí nguy hiểm. Ngoài ra, những loài côn trùng và động vật như ruồi, chuột, gián bị thu hút bởi rác thực phẩm có thể lây lan bệnh tật cho con người.
Cùng với đó, mùi hôi và ô nhiễm không khí gây hại tới sức khỏe. Rác thực phẩm phân hủy sinh ra mùi hôi thối do chứa các hợp chất như hydrogen sulfide và amoniac, gây khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Khi tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm từ rác thực phẩm có thể gây ra các vấn đề về hô hấp, dị ứng hoặc kích ứng mắt, mũi, cổ họng.
Việc giảm rác thải thực phẩm không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn mang lại nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội và sinh thái. Đặc biệt, lợi ích đối với phát triển bền vững đang là vấn đề đáng quan tâm hiện nay. Chúng ta cần có các giải pháp hỗ trợ nền kinh tế tuần hoàn bằng việc biến rác thực phẩm thành phân bón, thức ăn chăn nuôi, hoặc năng lượng tái tạo giúp thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm sự phụ thuộc vào tài nguyên mới; tạo ra các sản phẩm có giá trị từ những thứ thường bị coi là rác.
